Wyraźna mowa nie zależy wyłącznie od tego, czy poprawnie wymawiamy poszczególne głoski. Można nie mieć żadnej wady wymowy, a mimo to mówić niewyraźnie, zbyt szybko albo „połykać” końcówki. Na jakość naszej mowy wpływa praca całego aparatu artykulacyjnego — języka, warg, żuchwy — ale również tempo, napięcie mięśniowe i utrwalone nawyki. 1. Zbyt szybkie tempo mowy Kiedy przyspieszamy, aparat artykulacyjny nie zawsze nadąża za tym, co chcemy powiedzieć. Głoski zaczynają się upra

Napięcie żuchwy i mięśni żwaczy jest bardzo częste. U niektórych osób pojawia się podczas stresu, u innych podczas intensywnego mówienia, pracy przy komputerze albo zaciskania zębów. Może powodować uczucie sztywności, zmniejszać swobodę ruchu żuchwy, a czasem wpływać również na artykulację i głos.

Możemy wypowiedzieć dokładnie to samo zdanie na wiele różnych sposobów — i za każdym razem wywołać u słuchacza inne wrażenie. Wyobraź sobie instruktorkę jogi mówiącą bardzo wysokim, napiętym i szybkim głosem: „Rozluźnij barki i weź spokojny oddech”. Albo menedżera mówiącego bez energii i monotonnie: „Wierzę w ten zespół i jestem pewien, że damy sobie radę”. Treść jest poprawna. Problem polega na tym, że głos opowiada inną historię niż słowa.