Atypowe połykanie — co ma wspólnego ze zgryzem i wymową?
Połykamy ślinę automatycznie, zwykle nie zastanawiając się, co robi wtedy język. Tymczasem sposób jego pracy może być ważną wskazówką podczas oceny wymowy i funkcjonowania aparatu mowy.
U części osób język podczas połykania napiera na zęby lub wsuwa się między nie, zamiast uzyskiwać odpowiedni kontakt z podniebieniem. Może temu towarzyszyć mocne zaciskanie warg i napinanie brody. To charakterystyczne objawy atypowego wzorca połykania, który występuje także u dorosłych. Sama aktywność warg czy kontakt języka z okolicą dziąseł nie wystarczają jednak do rozpoznania nieprawidłowości — znaczenie mają miejsce kontaktu, kierunek ruchu i koordynacja całej czynności.¹
Język a ustawienie zębów
Atypowe połykanie może współwystępować między innymi ze zgryzem otwartym i wychyleniem górnych siekaczy. Nie oznacza to jednak, że samo połykanie spowodowało wadę. Sposób pracy języka może również stanowić dostosowanie do istniejących warunków w jamie ustnej.
Dla ustawienia zębów szczególnie ważne jest to, gdzie język znajduje się przez dłuższy czas, gdy nie mówimy i nie jemy. Dlatego ocena połykania powinna obejmować również jego pozycję spoczynkową.²
Język a rozwój podniebienia
W okresie wzrostu znaczenie mają także sposób oddychania oraz współpraca języka, warg i policzków. Oddychanie przez usta i nieprawidłowa pozycja języka mogą współwystępować ze zwężeniem szczęki i wąskim podniebieniem. Rozwój tych struktur zależy jednak od wielu czynników.²
A co z wymową?
Atypowy wzorzec połykania może towarzyszyć wadom wymowy, na przykład międzyzębowej realizacji głosek. Ustawienie zębów i sposób układania języka tworzą warunki, w których powstają dźwięki mowy. Dlatego budowę i funkcjonowanie aparatu mowy uwzględnia się w diagnozie logopedycznej.¹˒³
Jeśli wadzie wymowy towarzyszy atypowy wzorzec połykania, należy uwzględnić go w planie terapii. W zależności od rozpoznanych trudności praca nad połykaniem i pozycją spoczynkową języka może poprzedzać ćwiczenia artykulacyjne lub być prowadzona równolegle. Sama poprawa połykania nie zastępuje jednak korekcji wymowy.¹
Podczas konsultacji oceniam więc nie tylko brzmienie głosek, lecz także pracę języka i warg, połykanie oraz pozycję spoczynkową. W zależności od potrzeb zalecam również konsultację ortodontyczną lub laryngologiczną. Dzięki temu plan pracy obejmuje zarówno korekcję wymowy, jak i poprawę funkcjonowania aparatu mowy, z uwzględnieniem jego budowy.
Bibliografia:
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Orofacial Myofunctional Disorders. Practice Portal. Dostęp: 13.09.2026.
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Management of the Developing Dentition and Occlusion in Pediatric Dentistry. W: The Reference Manual of Pediatric Dentistry. Chicago: American Academy of Pediatric Dentistry; 2025, s. 497–515. Aktualizacja wytycznych: 2024.
Łuszczuk M. Ocena zgryzu u osób z wadami wymowy. Wskazówki dla logopedów. „Logopedia”, t. 50, nr 1, s. 171–189. Numer za rok 2021; publikacja online: 2022.
Komentarze